Tıpta bazen bir ilaç için yapılan çalışma, başka bir kapıyı açar. SGLT2 inhibitörleri de böyle oldu. Şekeri düşürmek için geliştirildiler, ama çalışmalar ilerledikçe kalbi ve böbreği koruduklarını gördük. Bugün böbrek hastalığında son yirmi yılın en önemli gelişmelerinden biri sayılıyorlar.

Nasıl çalışıyorlar?

Böbrek, kandan süzdüğü şekerin neredeyse hepsini geri emer. SGLT2 bu geri emmeyi yapan bir taşıyıcıdır. İlaç bu taşıyıcıyı durdurunca şekerin bir kısmı idrarla atılır, kan şekeri düşer.

Böbreği koruyan etki ise başka bir yoldan geliyor. Hastalıklı böbrekte süzgeçler aşırı yüklenir, adeta sürekli tam gaz çalışır ve zamanla yıpranır. SGLT2 ilaçları bu yükü azaltır, süzgecin üzerindeki basıncı düşürür. Motoru biraz rölantiye almak gibi düşünebilirsiniz.

DAPA-CKD: şekeri olmayanlar da faydalandı

2020'de yayımlanan DAPA-CKD çalışmasına, böbrek hastalığı ve idrarda protein kaçağı olan 4.304 hasta alındı. Hastaların yaklaşık üçte biri şeker hastası değildi. Dapagliflozin verilen grupta böbrek işlevinde ciddi düşüş, böbrek yetmezliği ya da böbrek ve kalp nedenli ölümden oluşan riskler yüzde 39 azaldı. Fayda o kadar netti ki çalışma planlanandan erken durduruldu. En önemli bulgu şuydu: şekeri olan da olmayan da benzer fayda gördü.

EMPA-KIDNEY: daha geniş bir hasta grubu

2023'te yayımlanan EMPA-KIDNEY çalışması 6.609 hastayla daha geniş bir grubu inceledi. Buna böbrek işlevi epey düşmüş ve protein kaçağı az olan hastalar da dahildi. Empagliflozin, böbrek hastalığının ilerlemesi ya da kalp-damar nedenli ölüm riskini yüzde 28 azalttı.

Daha önce 2019'da CREDENCE çalışması, şeker hastalarında kanagliflozin ile benzer bir koruma göstermişti. Üç büyük çalışma aynı yönü gösterince, bu ilaçlar böbrek hastalığı tedavisinde temel taşlardan biri haline geldi.

İlk haftalardaki düşüşten korkmayın

Bu ilaçları başlayınca ilk haftalarda eGFR biraz düşebilir. Hastalar bunu görünce korkuyor. Bu beklenen bir durumdur ve süzgecin üzerindeki basıncın azaldığını gösterir. Uzun vadede ise böbrek daha yavaş kaybeder. Kararı hekiminiz verir, ilacı kendi başınıza bırakmayın.

Nelere dikkat etmeli?

İdrarla şeker atıldığı için genital bölgede mantar enfeksiyonu biraz daha sık görülebilir. Temizliğe dikkat etmek çoğu zaman yeterlidir.

İlaç hafif idrar söktürücü etki yapar. Sıcak havada, ishal ya da kusma olduğunda susuz kalmamak gerekir.

Hasta günü kuralı önemli: ağızdan yiyip içemediğiniz, kustuğunuz ya da ameliyata gireceğiniz günlerde bu ilaca ara verilmesi gerekebilir. Şeker hastalarında nadir ama ciddi bir yan etki olan ketoasidozun önüne böyle geçilir. Bu durumda hekiminize danışın.

Diyaliz hastası için ne anlama geliyor?

Bu ilaçlar diyalize girmeden önceki dönem için. Diyalize girmiş hastalarda böbrek koruması amacıyla kullanımları kanıtlanmış değil. Ama ailenizde böbrek hastalığı, şeker ya da tansiyon olan biri varsa bu yazı onlar için önemli. Erken evrede doğru ilaçla, diyaliz günü yıllarca ertelenebilir, belki hiç gelmeyebilir. Böbrek değerlerinin nasıl okunduğunu Kreatinin ve eGFR yazısında anlattım.

Kaynaklar: Heerspink HJL ve ark. N Engl J Med 2020;383:1436-1446 (DAPA-CKD). The EMPA-KIDNEY Collaborative Group. N Engl J Med 2023;388:117-127. Perkovic V ve ark. N Engl J Med 2019;380:2295-2306 (CREDENCE).

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. İlaç başlamak ya da bırakmak için mutlaka hekiminize danışın.