Diyalize başlayacağınız merkez, önümüzdeki yıllarda haftada üç gün, her seferinde dört saat geçireceğiniz yer. Bu yüzden seçim önemli. Ama çoğu kişi bu kararı ya en yakın merkez diye ya da internetteki birkaç yoruma bakarak veriyor. Bu yazıda bir merkezi değerlendirirken gerçekten nelere bakmanız gerektiğini anlatıyoruz. Hiçbir merkezin adını vermiyoruz, çünkü amacımız yön göstermek değil, doğru soruları sorabilmenizi sağlamak.

Merkez seçme hakkınız var

Diyalize hangi merkezde başlayacağınıza siz karar verirsiniz. Başladıktan sonra da merkez değiştirebilirsiniz. Taşınma, iş değişikliği ya da memnuniyetsizlik gibi sebeplerle merkez değiştirmek olağan bir şeydir. Yeni merkeze giderken önceki merkezden epikrizinizi, yani tedavinizin özetini almanız yeterlidir. Yeni merkezdeki hekim tedavinize bu belgeye göre başlar ve sizi tanıdıkça gerekli düzenlemeleri yapar.

Su: görünmeyen ama en önemli şey

Bir diyaliz seansında kanınız, diyalizer denen filtrenin içinde çok büyük miktarda suyla karşılaşır. Bu su, musluktan gelen sudan çok daha temiz olmak zorundadır. Bu yüzden her diyaliz merkezinde özel bir su arıtma sistemi bulunur. Bu sistemin en önemli parçası ters ozmoz denen arıtma ünitesidir. İyi bir merkez bu suyu düzenli aralıklarla mikrop ve bakteri kalıntıları açısından test ettirir. Merkezi ziyaret ettiğinizde su arıtma sistemini, bakımının ne sıklıkla yapıldığını ve su testlerinin düzenli yapılıp yapılmadığını sormaktan çekinmeyin. Bu soruyu soran hastaya iyi bir merkez rahatsız olmadan cevap verir.

Hijyen ve hepatit ayrımı

Diyaliz hastaları kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara karşı daha savunmasızdır. Hepatit B taşıyan hastaların ayrı bir odada ve ayrı makinelerde diyalize girmesi gerekir. Hepatit C için de ayrı makine kullanımı yaygın bir uygulamadır. Merkezi gezerken bu ayrımın nasıl yapıldığını sorun. Ayrıca hemşirelerin her hasta arasında eldiven değiştirip değiştirmediğine, seans aralarında makinelerin ve hasta yataklarının temizlenip temizlenmediğine dikkat edin. Bunları birkaç dakikalık bir ziyarette bile görebilirsiniz.

Hekim ve ekip

Her diyaliz merkezinde diyaliz konusunda yetkilendirilmiş bir sorumlu hekim bulunur. Hekimin seans saatlerinde merkezde olup olmadığını, gerektiğinde ona ulaşıp ulaşamayacağınızı sorun. Hemşirelerin ne kadar deneyimli olduğu ve bir hemşirenin aynı anda kaç hastayla ilgilendiği de önemlidir. Kalabalık bir salonda yalnız kalan hemşire, seansta tansiyonunuz düştüğünde size hemen yetişemeyebilir. Diyetisyen ve sosyal hizmet desteği olan merkezler, diyalizin sadece makineden ibaret olmadığını bilen merkezlerdir.

Seans süresi ve saatleri

Standart hemodiyaliz haftada üç kez, her seferinde yaklaşık dört saattir. Bu süre size özel olarak hekiminiz tarafından belirlenir. Seansların düzenli olarak kısaltılması, zamanla yetersiz diyalize yol açar. Bu konuyu Kt/V Nedir yazımızda ayrıntılı anlattık. Çalışıyorsanız ya da okula gidiyorsanız merkezde sabah, öğle ve akşam gibi farklı seans saatleri olup olmadığını sorun. Hayatınızı diyaliz saatine göre değil, diyalizi hayatınıza göre düzenleyebilmek için bu çok önemlidir.

Yol ve ulaşım

Haftada üç gün gidip geleceksiniz. Seanstan sonra çoğu hasta yorgun hisseder. Bu yüzden merkezin evinize uzaklığı, trafikte ne kadar sürdüğü ve toplu taşımayla nasıl gidileceği, hasta servislerinin olup olmadığı en az diğer konular kadar önemlidir. Çok iyi ama çok uzak bir merkez, birkaç ay sonra size yük olmaya başlayabilir.

Sorularınıza nasıl cevap veriliyor?

Diyaliz uzun bir yolculuktur ve bu yolculukta soru sormak sizin hakkınızdır. Aylık tahlil sonuçlarınızın sizinle paylaşılıp paylaşılmadığını, sonuçlar kötü çıktığında size ne yapacağınızın anlatılıp anlatılmadığını öğrenin. İlk ziyarette size zaman ayırılıyorsa, sorularınız geçiştirilmiyorsa, bu iyi bir işarettir.

İnternetteki yorumlara nasıl bakmalı?

Yorumlar fikir verebilir ama tek başına karar verdirmemelidir. Bir yorum, çoğu zaman tek bir kişinin tek bir günü anlatır ve olayın tıbbi arka planını içermez. Hekimler ve merkezler de hasta bilgisini koruma yükümlülüğü yüzünden bu yorumlara ayrıntılı cevap veremez. Yorumları okurken aynı şikâyetin farklı kişiler tarafından tekrar tekrar yazılıp yazılmadığına bakın. Ama son kararı mutlaka merkezi kendiniz ziyaret ederek verin.

Ziyarette sorabileceğiniz sorular

Merkezi ziyaret ederken su arıtma sistemini ve su testlerinin ne sıklıkla yapıldığını sorabilirsiniz. Hepatit taşıyan hastaların nasıl ayrıldığını, sorumlu hekimin merkezde ne zaman bulunduğunu, bir hemşirenin kaç hastaya baktığını öğrenebilirsiniz. Hangi seans saatlerinde yer olduğunu, diyetisyenle görüşüp görüşemeyeceğinizi, tahlil sonuçlarınızın sizinle nasıl paylaşılacağını sorun. Bu soruları sorduğunuzda size nasıl davranıldığı da en az cevaplar kadar şey anlatır.

Diyaliz merkezi seçmek, uzun bir yolculuğa kiminle çıkacağınızı seçmek gibidir. Acele etmeyin, sorun, görün. Doğru merkez, kendinizi güvende hissettiğiniz merkezdir.