Seansta hastalarımdan bazen şu soruyu duyuyorum: "Hocam, HDF diye bir şey varmış, o daha mı iyi?" Bu sorunun bugün eskisinden daha güçlü bir cevabı var. 2023'te New England Journal of Medicine'de yayımlanan CONVINCE çalışması sayesinde.

Hemodiyaliz ile hemodiafiltrasyon farkı

Standart hemodiyalizde kan, filtrenin bir tarafından, temizleme sıvısı öbür tarafından akar. Üre ve potasyum gibi küçük atıklar zarı geçerek sıvıya karışır. Bu yöntem küçük molekülleri çok iyi temizler, daha büyük atık moleküllerde ise zayıf kalır.

Hemodiafiltrasyonda (HDF) buna bir şey eklenir. Seans boyunca kandan fazladan bol miktarda sıvı süzülür, yerine temiz ve steril sıvı verilir. Bu yıkama büyük molekülleri de sürükleyip götürür. Ne kadar çok sıvı süzülürse temizlik o kadar artar. Bu miktara konvektif hacim deniyor.

CONVINCE ne yaptı?

Avrupa'da 8 ülkedeki 61 merkezden 1.360 hasta çalışmaya alındı. Hastaların yarısı kurayla yüksek hacimli HDF'ye, diğer yarısı standart yüksek akımlı hemodiyalize ayrıldı. HDF grubunda hedef, her seansta en az 23 litre konvektif hacimdi. Hastalar ortalama yaklaşık iki buçuk yıl izlendi.

Ne buldu?

İzlem süresince HDF grubundaki hastaların yüzde 17,3'ü, hemodiyaliz grubundakilerin yüzde 21,9'u hayatını kaybetti. Bu, ölüm riskinde yaklaşık yüzde 23'lük bir azalma demek. Diyaliz alanında ölüm oranını değiştiren randomize çalışma çok azdır, bu yüzden sonuç büyük ses getirdi.

Ama dikkatli okumak lazım

Yüksek hacim herkes için ulaşılabilir değil. 23 litreye çıkmak için güçlü bir kan akımı gerekir, bu da genellikle iyi çalışan bir fistül demek. Çalışmaya alınan hastalar zaten bu hacme ulaşabilecek durumdaydı.

Çalışma kör değildi, yani hasta da hekim de hangi tedavinin verildiğini biliyordu. Ölüm gibi kesin bir sonuçta bu çok sorun yaratmaz ama akılda tutulmalı.

Daha önceki çalışmalar karışık sonuçlar vermişti. Bunlardan biri Türkiye'den: Prof. Dr. Ercan Ok ve ekibinin 782 hastayla yaptığı Türk OL-HDF çalışması (2013). Bu çalışmada HDF genel olarak üstün çıkmadı, ancak yüksek hacme ulaşılan hastalarda ölüm daha düşüktü. CONVINCE "hacim önemli" fikrini güçlendirdi. İngiltere'deki H4RT gibi başka büyük çalışmalar da aynı soruyu sınıyor.

Hasta için ne anlama geliyor?

Merkezinizde HDF yapılıyorsa ve iyi çalışan bir fistülünüz varsa, bu tedavi sizin için bir seçenek olabilir, hekiminizle konuşmaya değer. Ama "HDF olmazsa olmaz" diye düşünmeyin. İyi yapılan, yeterli dozda bir hemodiyaliz de hayat kurtarır. Seansı kısaltmamak, sıvı ve fosfor kontrolü, düzenli doz ölçümü hâlâ en temel işler. Doz konusunu Kt/V yazısında anlatmıştım.

Bir de şu var: HDF'nin faydası büyük ölçüde fistüle bağlı. Fistülünüze iyi bakmak, gelecekte hangi tedaviden yararlanabileceğinizi de belirliyor.

Kaynaklar: Blankestijn PJ ve ark. N Engl J Med 2023;389:700-709. Ok E ve ark. Nephrol Dial Transplant 2013;28:192-202.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Tedavi yönteminizle ilgili kararı diyaliz hekiminizle birlikte verin.