Son yıllarda hastalarımdan sık duyduğum bir soru var: "Hocam, şu zayıflama iğnesi böbreğe de iyi geliyormuş, doğru mu?" Kısa cevap şu: diyabeti olan ve böbrek hastalığı başlamış belirli bir grup hastada evet, iyi geliyor. Uzun cevap biraz daha dikkat istiyor.

Semaglutid nedir?

Semaglutid, GLP-1 reseptör agonistleri denen ilaç grubundan, haftada bir kez cilt altına yapılan bir ilaç. Tip 2 diyabette kan şekerini düşürmek için geliştirildi ve Ozempic adıyla tanındı. Kilo verdirdiği için halk arasında "zayıflama iğnesi" diye anılır oldu; obezite için daha yüksek dozlu bir formu da var.

Pankreasın insülin salgısını artırır, midenin boşalmasını yavaşlatır, iştahı azaltır. Böbreğe olan etkisi ise uzun süre tartışılan bir soruydu.

FLOW çalışması ne buldu?

Cevap 2024'te New England Journal of Medicine'de yayımlanan FLOW çalışmasıyla geldi. Çalışmaya tip 2 diyabeti ve kronik böbrek hastalığı olan 3.533 kişi alındı. Hastaların yarısı haftada 1 mg semaglutid, diğer yarısı plasebo kullandı. Herkes kendi standart tedavisine, yani tansiyon ve şeker ilaçlarına devam etti. Hastalar ortalama üç buçuk yıla yakın izlendi.

Araştırmacılar şunlara baktı: böbrek yetmezliğine ilerleme, böbrek fonksiyonunun yarı yarıya düşmesi, böbrek ya da kalp nedenli ölüm. Semaglutid kullanan grupta bu olayların toplam riski yüzde 24 daha düşük çıktı. Fark o kadar netti ki çalışma planlanandan önce durduruldu. Kalp ve damar nedenli ölümler de, tüm nedenlere bağlı ölümler de azaldı. Böbrek fonksiyonundaki yıllık kayıp ilaç kullananlarda daha yavaş ilerledi.

Bu sonuçların ardından ABD'de FDA, Ocak 2025'te semaglutidi tip 2 diyabeti ve kronik böbrek hastalığı olanlarda böbrek hastalığının ilerlemesini ve kalp-damar ölüm riskini azaltmak için onayladı.

Bu sayılar ne anlatıyor?

İlaç böbrek hastalığını durdurmuyor, yavaşlatıyor. Ama böbrek hastalığında yavaşlatmak küçük bir şey değil. Yılda kaybedilen böbrek fonksiyonu biraz bile azalınca, diyaliz ihtiyacı yıllarca ertelenebilir. Bir hasta için bu, yıllarca makineye bağlanmadan yaşamak demek.

Kimler için geçerli?

Burası önemli. FLOW'a alınan hastaların hepsinde tip 2 diyabet vardı, böbrek fonksiyonu orta derecede azalmıştı ve idrarda albümin kaçağı vardı. Yani bu sonuçlar:

Tip 1 diyabet için geçerli değil.

Diyabeti olmayan böbrek hastaları için kanıtlanmış değil.

Diyaliz hastalarını kapsamıyor.

Bir çalışmanın sonucunu, çalışmaya alınmamış kişilere aynen uygulamak doğru olmaz.

Diyaliz hastaları için ne anlama geliyor?

Diyalize girmiş hastalarda semaglutidin böbrek koruyucu etkisi diye bir şey artık söz konusu değil, çünkü korunacak böbrek fonksiyonu büyük ölçüde gitmiş oluyor. Bu grupta ilacın nasıl kullanılacağına dair veri de sınırlı. Bazı merkezler, nakil listesine girebilmek için kilo vermesi gereken diyaliz hastalarında bu ilaçları deniyor, ama bu henüz yerleşik bir uygulama değil.

Dikkat edilmesi gereken bir taraf da var. Semaglutid bulantı, kusma ve iştahsızlık yapabilir. Zaten beslenmesi kırılgan olan bir diyaliz hastasında iştahın kesilmesi kas kaybına ve yetersiz beslenmeye yol açabilir. Diyalizdeyseniz bu ilacı, nefroloğunuzla konuşmadan başlamayın.

Tek başına çözüm değil

Diyabetli böbreği korumanın birkaç ayağı var: kan şekeri ve tansiyon kontrolü, ACE inhibitörleri ya da ARB grubu ilaçlar, SGLT2 inhibitörleri ve finerenon. Semaglutid bunların yerine geçmiyor, yanına ekleniyor. Bu ilaçların kime, hangi koşulda yazılabileceğini hekiminiz ve güncel geri ödeme kuralları belirler.

Her şeyin başı ise erken fark etmek. Diyabetiniz varsa yılda en az bir kez idrarda albümin testi yaptırın. Bu konuyu "Diyabet Böbreğe Sessiz Gelir" yazımızda ayrıntılı anlattık.

İlaçlar her geçen yıl biraz daha iyi oluyor. Ama en iyi sonucu, böbrek hâlâ çalışırken harekete geçen hasta alıyor.