Muayenede en sık duyduğum sorulardan biri şu: "Hocam, hangi meyveyi ne kadar yiyebilirim?" Potasyumun neden tehlikeli olduğunu "Potasyum Masum Değil" yazısında anlatmıştık. Bu yazıda işin pratik tarafına geçiyoruz. Hastalarıma verdiğim porsiyonları olduğu gibi paylaşıyorum.
Önce en önemli kural: aşağıdaki miktarlar günde bunlardan biri içindir. Bir avuç üzüm yediğiniz gün kavunu da şeftaliyi de ertesi güne bırakın. Liste bir menü değil, seçenekler listesi.
Unutulan konu: meyve aynı zamanda sudur
Hastalarım meyve yerken su içtiklerini pek düşünmüyor. Oysa meyvelerin çoğu büyük ölçüde sudan oluşur. Bir dilim karpuz, neredeyse bir su bardağı su demek. Kavun da şeftali de portakal da öyle.
Diyaliz hastasının günlük sıvı hakkı kısıtlı. İki seans arasında alınan kilonun büyük kısmı sudur ve o suyu bir sonraki seansta makine çekmek zorunda kalır. Fazla sıvı çekilen seanslar daha zor geçer: tansiyon düşer, kramp girer, seans sonrası yorgunluk uzar. Yani yaz akşamı balkonda yenen üç dilim karpuz hem potasyum hem de sıvı yükü olarak geri döner.
Bu yüzden meyveye yalnızca potasyum gözüyle değil, sıvı gözüyle de bakın. Karpuz yediğiniz gün çayınızı, suyunuzu biraz azaltın.
Yaz meyveleri: günde ne kadar?
Üzüm: bir avuç.
Kavun: ortalama kesilmiş bir dilim. Kalın bir dilimden değil, sofrada normal kesilen bir dilimden bahsediyorum.
Karpuz: yine bir dilim. Potasyumu kavuna göre daha düşüktür ama su yükü en fazla olan meyvedir.
Şeftali: orta boy bir tane.
Mürdüm eriği: beş tane.
Yeşil erik: bir avuç.
Muz: bir tane, mümkünse diyaliz çıkışında. Seanstan yeni çıktığınızda kandaki potasyum en düşük seviyesindedir, bu yüzden muzu yemek için en güvenli zaman budur. Ancak hafta sonuna girmeden önceki cuma çıkışında muzu atlayın, önünüzde iki buçuk günlük uzun bir ara var.
Kış meyveleri: günde ne kadar?
Portakal: bir tane.
Mandalina: üç tane.
Kış meyvelerinde potasyumdan çok sıvıya dikkat edin. Portakalı sıkıp içmek, yemekten çok daha fazla meyve ve su almak demektir. Bir bardak portakal suyu için birkaç portakal gerekir. Meyveyi suyuyla değil, kendisiyle yiyin.
Kuru meyveye dikkat
Bu listede kuru meyve yok, bilerek koymadım. Kurutulan meyvenin suyu gider ama potasyumu kalır, yani aynı avuçta kat kat fazla potasyum yersiniz. Mürdüm eriği beş tane yenebilir, kuru erik ise aynı şey değildir. Kuru kayısı, kuru incir, hurma ve üzüm kurusu için de aynısı geçerli.
Porsiyonu nasıl tutturursunuz?
Meyveyi tabağa koyup öyle yiyin, kâseden ya da kasadan değil. Ağaçtan, tezgâhtan, ayakta yenen meyvenin sayısı tutulmaz.
Meyveyi gün içinde ana öğünün yanına koyun, gece televizyon karşısına bırakmayın. Akşam yenen meyve hem uykudan önce susuzluk yapar hem de en çok fazla kaçtığı saattir.
Aile sofrasında herkes bir kâse alırken siz bir tabak alın. Küçük bir tabak, aynı miktarı daha dolu gösterir.
Son söz
Bu porsiyonlar benim hastalarıma verdiğim genel önerilerdir. Herkesin tahlili, idrar miktarı ve sıvı hakkı farklıdır. Aylık potasyum değeriniz yüksek geliyorsa ya da seanslar arası kilo alımınız fazlaysa porsiyonları birlikte gözden geçirelim. Diyaliz ekibiniz bunun için var.
Meyve hayatın tadıdır, diyalizde de öyle kalabilir. Sadece ölçüsünü bilmek gerekiyor.